محمد الريشهري
51
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
مىتوان حدس زد كه اين فرصت ، ويژه كسانى است كه همّت و انديشهء برترى داشته و بيش از آنچه برايشان ميسّر شده ، در انديشه گذراندهاند و نيّت آن را داشتهاند كه در راه حق ، اعمال بزرگترى انجام دهند ؛ امّا كسانى كه تغيير شرايط و ادامهء حياتشان ، تغييرى در عملكرد آنها ايجاد نمىكرد ، و به آنچه برايشان ميسّر شد ، بسنده مىكردند ، ضرورتى براى رجعت آنها وجود ندارد . اين گروه ، همان مردم متوسّطاند . به بيان ديگر ، مقتضاى عدل الهى ، آن است كه فرصت عمل براى همه فراهم آيد و در قيامت ، كسى نتواند بگويد : اگر شرايط و فرصت ديگرى مىداشتم ، مىتوانستم بيشتر در راه خدا مجاهده كنم . بر اين اساس ، متوسّطان از مردم ، اعم از مؤمن و كافر ، به آنچه رخ داده ، اكتفا مىكنند . دو گروه نخبه باقى مىماند : گروه كافران كه از همهء ظرفيت خود ، بهره گرفته و هر چه توانستهاند ، كردهاند . آنان دستشان باز بوده و اگر بيشتر عمر مىكردند ، به همان طريق قبلى ادامه مىدادند ؛ و گروه مؤمنان طراز بالا ، كه دستشان براى بسيارى از كارها بسته بوده و نتوانستهاند تمام ظرفيت خود را تحقّق بخشند و تنها در دولت عدل آخر الزمان است كه فرصت چنان اعمالى را پيدا مىكنند . حكمت بالغهء پروردگار ، اقتضا مىكند كه چنان فرصتى را براى اين مردمان نيكسيرت فراهم آورد . « 1 »
--> ( 1 ) . اين موضوع با مسئلهء تفاوت ميزان ثواب در دولت عدل مهدوى و در حال غيبت ، متفاوت است . در مسئلهء ثواب گفته مىشود : كسانى كه در زمان غيبت با همهء سختى آن دوران ، اهل عمل نيك هستند ، نسبت به كسانى كه در دوران ظهور ، همان اعمال را انجام مىدهند ، ثواب بيشترى به دست مىآورند ؛ زيرا بالاترين اعمال ، سختترين آنهاست پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود : « أفضَلُ الأعمالِ أَضَرُّها أى أَشَقُّها » ( بحار الأنوار : ج 60 ص 293 ) . و نيز : « أَفضَلُ الأَعمالِ أَحمَزُها » ( بحار الأنوار : ج 67 ص 191 ، مفتاح الفلاح : ص 45 ؛ النهاية ، ابن اثير : ج 1 ص 440 به نقل از ابن عبّاس با عبارت مشابه ) . امّا در موضوع رجعت ، بحث بر سر ثواب نيست ؛ بلكه بحث در بارهء اين است كه مؤمنان خالص ، امكان به فعليت رساندن بسيارى از قابليتهاى خود را كه در دوران غيبت نيافتهاند ، در اين فرصت داشته باشند .